The first steps in accommodating the creative industry of Eindhoven

Commissioned by City of Eindhoven, sector Economy & Culture / Brainport / Ecce Innovation

tour of reused spaces in the Kanaalzone Eindhoven, Dutch Design Week 2010

12N studio and residence Fulco Treffers

Design Cooperative Voorterweg


culturele armoede - statement

Wij geven nadrukkelijk dagelijks vorm aan de wereld om ons heen. Daarbij worden wij beïnvloed door ‘de cultuur’ om ons heen, die wij op onze beurt met onze voorstellen daadwerkelijk en vaak fysiek weer beïnvloeden. Daardoor zijn we per definitie actor geworden in de culturele infrastructuur. Daarnaast zijn velen van ons eveneens consument van de culturele sector. We raken geïnspireerd door de passie, kunde en creativiteit die ons wordt voorgeschoteld. Desalniettemin moeten we ons wel beseffen dat er geen kant-en-klaar cultureel menu bestaat.

These are some of the words by Rotterdam-based architect Michiel Raats in his statement “Culturele Armoede”. Raats calls architects, whether designing for the creative sector or active participants therein, to forsake their professional neutrality and make a stand in view of the upcoming Dutch budget cuts. 

View the entire statement and / or pass it on! Click here (NL)

Redevelopment vision Kanaalzone Eindhoven

The municipality of Eindhoven has long been aware of the need for an urban vision regarding the ‘Kanaalzone’. The plan presents a well-thought of, detailed background, describing the area’s industrial history and its growing interplay with residential functions and requirements.

Though ultimately foreseeing the removal of heavy industries and their replacement by small-scale interventions, the vision relies on close cooperation with neighboring communities, who oppose the infringement of anything non-residential within their boundaries, and commercial partners, many of whom are reluctant to accept changes that might harm their profitability, such as access routes, parking and environmental standards. The result is an apprehensive, somewhat overconsiderate policy with two new traffic-related suggestions: closing a service road (in effect from 2011) and adding a bridge (in debate).

Go to “Ontwikkelingsvisie Kanaalzone” includes downloadable pdf (NL)

Leegstand van zaken

Leegstand van zaken vastgoed transformatie is een projectbureau  voor vastgoedtransformatie van kantoren naar leefomgevingen.

What say does the “Creative Class” have regarding reuse and the city? Where do the responsibilities of government, activists, and mediators converge? Should we find methods to appreciate the past, or redefine our present? How can a search for content reflect the demand for a more active, meaningful society?
Instatements, edited by Uri Ben-Ari and Clare Butcher
co-production & design by Carli Hyland
published by Your-space, Van Abbemuseum, October 2010
with the kind support of the Architectuurcentrum Eindhoven
The publication summarizes and elaborates the work and ideas of all six participants, or “Tinkerers”, of Day of Architecture in June, in addition to an interview with Tobi van Sambeeck of Stichting Ruimte.
Copies available.

What say does the “Creative Class” have regarding reuse and the city? Where do the responsibilities of government, activists, and mediators converge? Should we find methods to appreciate the past, or redefine our present? How can a search for content reflect the demand for a more active, meaningful society?

Instatements, edited by Uri Ben-Ari and Clare Butcher

co-production & design by Carli Hyland

published by Your-space, Van Abbemuseum, October 2010

with the kind support of the Architectuurcentrum Eindhoven

The publication summarizes and elaborates the work and ideas of all six participants, or “Tinkerers”, of Day of Architecture in June, in addition to an interview with Tobi van Sambeeck of Stichting Ruimte.

Copies available.

City Research, Dutch Design Week 2010

During DDW, (23rd - 31st October) La Cittá Mobile, itself a building with a long tradition of  reuse, became the setting for a variety of activities on the known and unknown aspects of city planning, mapping and experience. As a follow-up on Day of Architecture, City Research included some takes on the city as a hotbed of dominant and unacknowledged monuments, of use, abuse and reuse:

workshop “Beauty of Decay”

led by Irene Curulli and Jan Schevers

Disrepaired buildings are often neglected and omitted as natural, everyday facts of life. Actually, they challenge our idea of ugliness and dislike; they inspire attention and fascination to people, they record memories and recall memories, whether real or imagined. And this decay that we experience as beauty because of the passing nature of the abandoned place becomes more precious when we realize that those buildings will be swept away. Will we ever see them again?

Such premises inspired the international workshop, promoted by the TU/e - University of Technology in Eindhoven. From Monday 25th to Friday 29th of October, students and professors from The Netherlands and from several international universities worked on revealing the “Beauty of Decay” along the Eindhovensch Kanaal, a former industrial area in the eastern part of the city.

The workshop aims at the development of ideas and design proposals that make us reflect on the value of abandoned sites and disclose how meaningful and alive they are.

Students worked in La Città Mobile, from 10 a.m. to 5 p.m., in groups of six. Guests were invited to follow the process and to comment on the designs. The location was open to everyone; interaction with the general public was  seen as important in order to create awareness and stimulate curiosity regarding the topic.

read more

Beauty of Decay#1

Beauty of Decay#2

photos: Patrick Meis

lecture “Reusing the City”

Uri Ben-Ari

Our design schools teach us to innovate, to initiate, to cast away our inhibitions and above all, to be original. And yet here we are discussing reuse.

The way adaptive reuse is presented and implemented in the Netherlands is open to debate; and whether it will become a dominant value for planners, architects, designers and users is still questionable. In fact, for a growing list of reasons why we should be encouraging reuse lies a mountain of complexities making it a challenge, even a burden to all parties involved. No   patch of land is “new”, no creative process is entirely original. So what’s new about reuse? What defines and what confines it? Is adaptive reuse only one trend among others? How can we bridge the gaps between reuse as a vision for the future and as a factor in the present?

a lecture for the students on adaptive reuse as it was, is, and could be.

Reusing the City#1

lecture “Postcards from a Journey” 

Remco Roes

Picture postcards show you the buildings you absolutely had to see while visiting a city. The Sagrada Familia, Tower Bridge or Saint Peter’s square; a multitude of cards dictating the tourist’s route in the city, from one attraction to another. The way a tourist traverses the city is defined by commercial tourism, marketing and city branding. Postcards from a Journey is a series of five cards with detailed photos of different cities. These portray a lively, ever-changing organism that is influenced by the adaptations of countless individuals, and the futility of placing it on a card.

lecture: “Urban change and making sense of Industrial Heritage”  

Dimitra Babalis

As a Researcher at the Department of Civil Engineering Dimitra Babalis has been involved in various research activities on sustainable planning, theoretical and applicational basis of ecological design principles to urban form, urban regeneration and redevelopment of derelict industrial areas. She is currently Director of the “International Centre for Urban Design of Florence-CISDU”, in the Faculty of Architecture of Florence.

presentation “Ontwikkelingsvisie Kanaalzone” by Jelle Groot

An elaborated presentation and discussion concerning the 15 years’ urban vision of the semi-industrial Canal Zone and the outlying neighborhoods by the municipality of Eindhoven, prepared in 2009. read more

Jelle Groot is an urban planner in the gemeente Eindhoven.

photo: Patrick Meis

lecture - Jozua Zaagman 

 “My work deals with our understanding of public space. I will try to expose the relation between economic structures and the informal use of space, the unorganized, individual infill of (urban) spaces. I will do this by means of maps, photos, videos, audio recordings, drawings, texts, installations, spatial interventions, concepts and designs. Besides researching and registering, my work strives to show the given public space at its realest. Not by identifying, but by observing without judgment. I have been mapping out public space in different scales in Barcelona, Belvedere (Maastricht), Bucharest, Calaf, Eindhoven, Euregio Maas-Rhein, Liege,  Manresa,  Montréal, Napoli, Transvaal (Den Haag) and Tirana, individually or in groups.” 

Kanaaldijk Noord, Eindhoven

August 2010

Behoud van oude gebouwen berust op emotie | Maintaining old buildings relies as much on emotional as on objective categories

"Volgens Bernard Colenbrander zijn veel gebouwen aan een drastische verandering toe. Niettemin is er veel discussie over het motief van de herbestemming en hoe die verandering vervolgens vormgegeven moet worden. Monumentenzorg heeft een eigen definitie over cultureel erfgoed geformuleerd. Hierdoor worden veel gebouwen geballoteerd. Colenbrander vindt dat Monumentenzorg zogenaamd een objectief oordeel geeft over de invulling van cultureel erfgoed, terwijl dit oordeel tamelijk subjectief is. De status die Monumentenzorg aan cultureel erfgoed geeft is, Volgens Colenbrander, gebaseerd op kunsthistorische motieven. ‘Historische gebouwen die puur worden gekeken met een statische blik, kunnen aleen functioneren in een statische superwerkelijkheid en moeten blijkbaar de status van monument krijgen. Ook al druist dat in tegen de harde dynamiek van de maatschappij. Door van oude, klassieke gebouwen monumenten te maken en er geld in te steken tegen onvermijdelijk verval, wordt het beleid van Monumentenzorg gevestigde praktijk. Kerken en kastelen worden hierdoor stijlvoorbeelden van een vermeende oertoestand of uniekheid. Alsof dit de taal moet zijn van Monumentenzorg waarbij behoud voorrang heeft op vernieuwing. Dit brengt onherroepelijk een schisma teweeg in de monumentenzorg en de architectuur. Monumenten zijn door dit willekeurige beleid steeds moeilijker te begrijpen… Monumentenzorg zou toenadering moeten zoeken tot de architectuur. Er moet meer samenwerking ontstaan met welstand en andere monumentenorganisaties. Een trend die al landelijk zichtbaar is in de installatie van commissies ruimtelijke kwaliteit in verschillende gemeentes.’"

(excerpt from Inhoud#2, Architectuurcentrum Eindhoven 2009. Text: Tosca Vissers)

Prof. Dr. Bernard Colenbrander is Professor of Architectural History, Chairman of the unit Architectural Design & Engineering (ADE), and lectures on Architectural History and Theory (AHT) in the Technical University Eindhoven.

Instatements documentation centre

Instatements documentation centre

Instatements - The discussion

Tobi van Sambeeck from Stichting Ruimte

Discussion themes and presenters:

** Herbestemming, not monumenten*
the law cannot protect buildings erected in under 50 years’ time. This
results in a gray area in which buildings of worth are still in danger.
Herbestemming or tijdelijke herbestemming can provide a solution, provided
there is a means to sidestep the (direct) logic of the market.

* *What makes a building worth reusing?*
Jan Verrelst, one of the architects of the Lichttoren revitalization,
mentions two leading criteria for adaptive reuse: 1) structure’s strength &
firmness 2) public interest. Given that these parameters are measurable, who is
responsible for their grading and where does the local cultural context come
in? Are other criteria forthcoming? (based creative cultural, social,
educational directions)

* *Proposals for the city center?*
Adaptive reuse & Brownfields reclamation are inseparable with planning the
city center. Industrial real-estate within ‘ring’ limits share similar
attributes. What is the policy on urban scale regarding the shift from
industry to residence & retail? how does the city deal with common problems
and consequences of investing in reclaimed territories? What are the
Gemeente’s goals regarding industrial heritage on a general / urban

* *Basic* *Problems of Herbestemming*
Little or no standard - each building is a test-case in itself / higher
costs / longer process / more paperwork if changes counter the
bestemmingsplan (plan denoting land use by functions) / How does
herbestemming fit in the criteria and the process of a building attaining
monument status?

* *Alternative forms of reuse*?
Temporary reuse, playground landscaping, social meeting points, ‘artists in
residence’ - reflect the city’s haphazard planning policy, the lull in the building
market, and a general ‘decision not to decide’ - at best, they create some
interaction and serve as facilitators between demolished lots and future
building sites, at worst they become a source of insecurity and contempt
from neighboring groups. Can these forms of infill be upgraded from their
current role? If so, what would be the desired path to coordinate between the
public, social and private sector?

* *”Creatief beheer”*
Two words connecting two populations, two modes of thinking about space in
the city.
Stichting Ruimte is an appointment to mediate between real-estate and the
creative community. The work combines access to municipal information and a
network of local users. Can the Stichting’s activity in the past years be
summarized? What numbers arise from the economic recession? How is a
balanced treatment of owners / users developed?

* *Going international* - Emscher Landschaftspark, Distillery District - Toronto, Ancoats - Manchester:
other european and non-european cities are busy remodelling huge swaths of industrial zones according to the guidelines of mix-use, high-density and (inevitably) higher-than-moderate prices. What common conclusions can be drawn from the decisions being made to foster, frame or ignore industrial heritage outside the Netherlands?

Presentations by Niels Groeneveld,  Ryanne Janssen, Gertjan Rohaan & Raoul Vleugels
(TU/e School of Architecture | bouwkunde), Tobi van Sambeeck from Stichting Ruimte. Amongst those present were Architectuur Centrum Eindhoven, Freek Lomme, the contributors to the exhibition and more.

Freek Lomme speaks about getting behind facades and working with structures from the inside

Slides by Uri Ben-Ari

Instatements - the exhibition

(scroll down for English texts)


Uri Ben-Ari and Clare Butcher

De vraag wat voor stad we graag zouden willen zien, kan niet gescheiden worden van de vraag wat voor sociale banden, relatie tot de natuur, levensstijlen, technologieën en esthetische waarden we ons wensen. Het recht op een stad is veel meer dan de individuele vrijheid om toegang tot stedelijke bronnen te hebben: het is een recht om onszelf te vera nderen door de stad te veranderen. Bovendien is het eerder een gemeenschappelijk dan een individueel recht, omdat deze transformatie onontkoombaar afhankelijk is van het uitoefenen van een collectieve macht om processen van verstedelijking te hervormen. De vrijheid om onze steden én onszelf te vormen en te hervormen is…een van de meest waardevolle maar tegelijkertijd meest genegeerde mensenrechten.
David Harvey, “The Right to the City”, New Left Review 53 sept/okt 2008

Deze woorden, gepubliceerd ten tijde van de financiële krach, herinneren ons eraan wat steden betekenen, zowel in tijden van recessie als daarbuiten. De stad Eindhoven heeft zoveel veranderingen ondergaan: zijn ooit ‘stagnerende’ gebieden zijn grote industriecentra geworden, in omvang is de stad in 100 jaar verdriedubbeld en het karakter ervan is     veranderd van agrarisch naar industrieel naar technologisch naar creatief. Wat betekent dit voor de mensen die de stad gebruiken, en als Harvey gelijk heeft, deze maken?
    Het Instatements-project vraagt een groep ‘stadsgebruikers’ – kunstenaars, architecten, ontwerpers of gewoon buren die werken en leven in Eindhovens Irisbuurt – om na te denken over wat het gebruik en de kneedbaarheid van deze stedelijke context voor hen betekent. Hoewel de Irisbuurt ooit het hart was van Eindhovens lichte industrie – sigaren- en textielproductie bijvoorbeeld – zijn veel productieterreinen en -gebouwen de laatste jaren leeg komen te staan, waardoor de stad wederom openstaat voor verandering. Maar wat zijn de wensen en behoeften van degenen die de terreinen momenteel in hun huidige staat gebruiken, in de tijd die beschikbaar is voordat de officiële ontwikkeling inzet? Degenen met sociale, esthetische, praktische en emotionele bindingen.
    Instatements wil het thema voor de Dag van de Architectuur van dit jaar – ‘herbestemming en hergebruik’ – aanpassen en hergebruiken, en een platform creëren om minder planbare methoden voor het tussentijds gebruik van voormalige industriegebieden te kunnen presenteren. We stellen de vragen: Wat maakt een gebouw het waard om te worden hergebruikt? Hoe kunnen we de tijdelijke ‘windstilte’ in stedelijke bouwprojecten in beweging brengen, en voordeel halen uit het ‘besluit niet te besluiten’ over de toekomst van bepaalde terreinen door projectontwikkelaars? Wat zijn de mogelijkheden voor het tijdelijk hergebruik van stedelijke ruimte, zo dat ze resulteren in duurzame modellen in plaats van onveilige omstandigheden?
    Deze kernvragen zullen worden aangekaart tijdens een voortdurende ‘herinstelling’ (re-instatement) van het idee van adaptief hergebruik in Eindhoven. In de komende maanden zullen we een archief opbouwen waarin iedereen die wil meedoen bijdragen kan leveren, een serie discussies organiseren en een publicatie realiseren. Deze instatements vormen slechts een startpunt om onze stad, en daarmee onszelf, te hercreëren.
    Het Instatements-archief bevat een opsomming van verlaten, gesloopte en recent herge    bruikte industriële bouwwerken in de stad Eindhoven. Meetbare kenmerken als vloeroppervlak, hoogte van het gebouw en afstand tot de binnenstad vormen een eerste architecturaal vocabulaire, dat de basis legt voor een stedelijk onderzoek met als doel bij zowel het publiek als de gemeente bewustzijn te creëren en feedback te verzamelen, alvorens verder te werken aan volgende stadia in het project.


PLAN V – Toos Nijssen en Ron Eijkman werkten samen aan het maken van een serie rondom hun huidige studio aan de Lucas Gasselstraat en zijn relatie met de buurt. Het gebouw zelf is van buiten onopvallend, hoewel het de laatste 20 jaar steeds het tehuis was van kunstenaars en musici. Plan V maakt de inventaris op van het geheugen van het terrein, iets wat nog aan belangrijkheid wint in het licht van de geplande sloop in september 2010.

Lucas Gasselstraat 7a, screening Plan V

Remote Materials of Implication (RMI) is een projectsamenwerking van onafhankelijke kunstenaars en designers die werken in de Irisbuurt. Ze zien de stad als een uiting en representatie van de ambities van de maatschappij. Door de innerlijke werking waarop deze voorstellingen gebaseerd zijn zichtbaar te maken, willen zij de stad eraan herinneren welke kennis er nodig was om zichzelf te produceren, en welke het nodig zal blijven hebben om zichzelf in stand te houden – zowel in materieel als in politiek opzicht: kennis van constructie, vakmanschap, reparatie en aanpassing. Door een ander beeld van de stad te presenteren, leveren ze de instrumenten die nodig zijn om een democratische maatschappij in leven te houden.

RMI, installation Irisbuurt

Architect Jan Schrevers en Niels Groeneveld, Ryanne Janssen, Gertjan Rohaan en Raoul Vleugels (TU/e bouwkunde) beginnen een langetermijnproject waarin ze onderzoeken wat de werkelijke betekenis is van het Duitse woord   ‘Struktur’ voor het hergebruik van industriële ruimte in Eindhoven. Het woord heeft met zoveel meer verband dan alleen draagvermogen of functie. Het wijst eigenlijk op een minder tastbaar concept van patronen en relaties tussen de verschillende delen van een gebouw en het geheel. *Op zondag 27 juni zal de groep van 15.00 tot 17.00 uur de uitkomsten van hun eerste bijeenkomst en een voorstel voor de komende maanden presenteren.

Studenten TU/e bouwkunde

Marjan Wester houdt zich bezig met een soort inventarisatie van industriële architectuur in Eindhoven. Ze abstraheert delen van bekende gevels, draait muren op hun kant en neemt ons algemeen begrip van zwaartekracht en verhoudingen weg. Hiermee verandert ze de manier waarop we dagelijks de bebouwde omgeving om ons heen waarnemen. De omvang van haar series Monochromes en City Parts legt een stedelijk landschap dat ongetwijfeld niet eeuwig zal voortbestaan permanent vast.

Marjan Wester, City Parts

Jozua Zaagman presenteert een verontreinigd terrein aan de rand van de Irisbuurt (hoek Breitnerstraat-Stuiverstraat), dat wordt gebruikt zijn bewoners. Wat begon als een spontaan initiatief van een gemeentelijke landschapsarchitect uit de buurt die in zijn vrije tijd een variatie aan bloemen zaaide, is uitgegroeid tot een soort onofficiële openbare ruimte die door meerdere bewoners wordt gebruikt. Jozua Zaagman neemt foto’s door Jan Hal op in zijn interpretatie van deze waardevolle, fragiele bezienswaardigheid. *fotos: Jan van Hal

Jozua Zaagman


Uri Ben-Ari and Clare Butcher

The question of what kind of city we want cannot be divorced from that of what kind of social ties, relationship to nature, lifestyles, technologies and aesthetic values we desire. The right to the city is far more than the individual liberty to access urban resources: it is a right to change ourselves by changing the city. It is, moreover, a common rather than an individual right since this transformation inevitably depends upon the exercise of a collective power to reshape the processes of urbanization. The freedom to make and remake our cities and ourselves is…one of the most precious yet most neglected of our human rights. David Harvey, “The Right to the City”, New Left Review 53 Sept Oct 2008

These words, published at the same moment as the financial crash, remind us of what cities mean both in times of recession and out of them. The city of Eindhoven has seen so many changes: its once “stagnant” zones have become major hubs of industry, its size has more than trebled in 100 years, and its character has shifted from agrarian, to industrial, to technological, to creative. What does this say for the people using, and if Harvey is correct, making this city?

The Instatements project asks a group of city users – artists, architects, designers, or simply neighbours working and living in the area of Irisbuurt, Eindhoven – to reflect on what usership and malleability of this urban context means to them. Once the heart of Eindhoven’s light industry – cigar manufacturing and textiles to name a few – many of the sites of production around Irisbuurt have been left vacant in recent years, opening the city once again to the prospect of transformation. But what are the wishes and needs of those currently using the sites as they are, in the window before formal development occurs? Those with social, aesthetic, practical and memory ties.

Instatements seeks to adapt and reuse the theme for this year’s Days of Architecture: “herbestemming and hergebruik”, and create a platform to present less plannable models for using “in-between” former industrial spaces. We ask: what makes a building worth reusing? How can we dynamise the lull in urban building projects, and take advantage of developers’ ‘decisions not to decide’ about the futures of certain sites? What are the possibilities of temporary reuse of city space, ones that result in sustainable models rather than precarious circumstances?

These key questions will be taken up in an ongoing re-instating of the notion of adaptive reuse in Eindhoven. Over the next months we will build an archive, open to contributions by anyone wishing to participate, a series of discussions and a publication. These instatements are only the beginning as we remake our city, and with that, ourselves.

The Instatements archive includes a head-count of abandoned, demolished, and recently reused industrial structures in the city of Eindhoven. Using objective attributes such as floor space, building height and proximity to the city centre, an initial architectural vocabulary forms the basis of an urban study aiming to generate public and municipal awareness and feedback before moving into future stages of the project.


Plan V - Toos Nijssen and Ron Eijkman have worked together to produce a series around their current studio on the Lucas Gasselstraat and its relationship with the neighbourhood. The building itself is unremarkable from the outside though it has housed artists and musicians for the past 20 years. Plan V take stock of the site’s memory, made even more significant in light of its planned demolition in September, 2010.

Remote Materials of Implication (RMI) – is a project cooperation of independent artists and designers working in Irisbuurt. They consider the city as a manifestation and representation of a society’s aspirations. By making visible the inner workings that these imaginations are based upon, they intend to remind the city of the knowledge that was needed to produce itself, and that it will continue to need to sustain itself – both materially and politically: a knowledge of construction, workmanship, reparation and adaptation. In presenting an alternate imagining of the city, they present the tools required to keep a democratic society alive.

Architect Jan Schevers with Niels Groeneveld, Ryanne Janssen, Gertjan Rohaan and Raoul Vleugels (TU/e School of Architecture) – are beginning a long-term project investigating the real meaning of the Germanic word ‘Struktur’ in the reuse of industrial space in Eindhoven. The word pertains to so much more than load bearing or function, and actually indicates a less tangible notion of patterns and relationships between the different parts of a building and the whole. *On Sunday 27 June 15-17 hrs the group will present the outcomes of their first meeting and proposal for the coming months.

Marjan Wester engages in a kind of inventorisation of industrial architecture in Eindhoven. She abstracts portions of familiar facades, flips walls on their sides, removes our common sense of gravity and proportion - transforming the way we see the everyday built environment around us. The scale of her Monochromes and City Parts series monumentalizes a cityscape which will surely not last forever. 

Jozua Zaagman presents a brownfield at the edge of the Irisbuurt, on the corner of Breitnerstraat and Stuiverstraat, used by residents of Irisbuurt. What started as a spontaneous initiative by a municipal landscaper from the area, sowing an assortment of flowers in the field during his free time, has attracted more residents using the site as a kind of unofficial public space. Jozua Zaagman incorporates photographs taken by Jan van Hal in his   interpretation of this valuable, fragile landmark. *Photographs: Jan van Hal

written by Gijs van Bon

written by Gijs van Bon

other news is designed by manasto jones, powered by tumblr and best viewed with safari.